یبوست

 

 

 

 

 

 

 

 

اجابت مزاج مطلوب از دیدگاه طبّ سنّتی

 

 

 

در تعریف یبوست باید به ۴ عامل توجه کرد:

 

 

 

۱- تعداد دفعات دفع مدفوع.

 

 

 

۲- کیفیت دفع.

 

 

 

۳- قوام مدفوع.

 

 

 

۴- حجم و جرم مدفوع.

 

 

 

ابن سینا اعتقاد دارد که به ازای مصرف هر وعده غذایی، شکم باید یک بار کار کند؛ به این ترتیب؛ در روزگار ما که مردم ۳ وعده غذا مصرف می کنند؛ باید ۳ بار هم دفع مدفوع داشته باشند؛ اما این تعریف، در عمل، برای اکثر مردم این دوره و زمانه، یک ایده آل است که دسترسی به آن چندان آسان نیست. به همین جهت ما با اجازه جناب ابن سینا عملاً می پذیریم که روزانه یک بار دفع مدفوع، حداقّل آن چیزی است که می توان از یک فرد سالم با رژیم غذایی امروزی انتظار داشت؛ اما به شرطی که عوامل بعدی نیز فراهم باشد.

 

 

 

به زبان ساده، دفع مطلوب، دفعی است که به آسانی و بدون هر گونه درد و ناراحتی انجام شود و پس از آن، شخص، احساس سبکی، راحتی و خالی بودن روده ها را تجربه کند. پس از حصول این دو شرط، نوبت شرط سوم و چهارم است؛ به این معنا که قوام مدفوع نیز نه زیاد سفت باشد و نه زیاد شل؛ و به لحاظ وزنی نیز تقریبا معادل غذای مصرف شده باشد. بنابراین تعریف نهایی قابل قبول برای این که بپذیریم کسی یبوست ندارد این است که حداقل روزی یک بار، آنهم به آسانی، دفع مدفوعی با قوام و حجم متناسب داشته باشد.

 

 

 

نکته: گاهی ظاهرا تمام شروط فوق، محقّق است امّا فرد مجبور است روزی ۷-۶ بار به دستشویی برود تا راحت بشود! به عبارت دیگر، میزان دفع مدفوع در هر بار، کم است-اگرچه میزان کلّی آن طبیعی است- از نظر ما، این حالت نیز نوعی یبوست یا اختلال دفع مدفوع محسوب می شود.

 

 

 

 

 

چرا یبوست این قدر خطرناک است؟

 

 

 

پاسخ این سوال چندان پیچیده نیست. یبوست برای بدن به مانند یک بحران دفع زباله است. بدن از راه های مختلفی اقدام به بیرون ریختن مواد زاید از درون خود می کند. ساده ترین این راه ها، دفع مدفوع و ادرار، تعریق، تنفّس و … هستند. در این بین، دفع مدفوع از راه روده معمولاً عهده دار دفع خطرناک ترین موادّ زاید از بدن است. موادّ دفعی روده ها معمولاً به قدری خطرناک هستند که در آموزه های عملی طبّ اسلامی و طبّ سنّتی ایران، تدابیر مختلفی اندیشیده شده است که انسان حتّی در معرض بخارات متصاعد شده از آنها نیز قرار نگیرد. (مثل استحباب پوشاندن سر در توالت و …). حالا فکرش را بکنید که این مواد؛ با این درجه از سمّیت به جای آن که از بدن بیرون بروند، در بدن باقی بمانند و از طریق سیستم بازجذب قوی روده، مجدّداً به داخل بدن برگردند.

 

 

 

طبیعی است که در این حالت، بدن دربه در به دنبال راهی می گردد که هر طور شده این مواد را بیرون بریزد. با توجّه به اشکال موجود در راه اصلی(یعنی روده)، گاهی این مواد از طریق پوست شروع به دفع می کنند که حاصل آن بروز انواع بیماری های پوستی مثل اگزما و کهیر است. اگر بدن راه ریه را انتخاب کند، می توان شاهد بروز آسم، برونشیت، تنگی نفس و مانند آنها بود. به همین ترتیب، بدن هر راهی که برای دفع این مواد انتخاب کند، منجر به بروز بیماری جدیدی خواهد شد. اگر به هر دلیل این راه های غیرعادی دفع هم برای بدن قابل استفاده نباشند؛ این مواد در مناطق مختلف بدن رسوب می کنند و انواع بیماری ها را به وجود می آورند که اقسام تومورهای خوش خیم و بدخیم یکی از آنها می باشند.

 

 

 

علل ایجاد یبوست

 

 

 

۱- مشکلات تغذیه ای اصلی ترین دلیل ایجاد یبوست هستند از جمله:

 

 

 

- مصرف مواد غذایی یبوست زا: سر دسته این غذاها، برنج است؛ یبوست زایی برنج در حدی است که می توان در درمان بسیاری از اسهال ها به عنوان یک داروی خوب از آن استفاده کرد. ماکارونی، موز، لبنیات به ویژه لبنیاب پرچرب،(و به ویژه پنیر، ماست شیرین و  کشک)؛ مصرف زیاد موادّ گوشتی(به خصوص به صورت خشک مثل کباب)، بسیاری از فست فودها، سیب و انار و به(و به ویژه انواع ترش آنها) و ...  از دیگر علل ایجاد یبوست هستند.

 

- مصرف کم فیبر: این مشکل به دلایل متعددی رخ می دهد که سردسته آنها مصرف نان سفید و برنج سفید است که سبوسشان گرفته می شود. کم مصرف کردن منابع اصلی فیبر یعنی میوه و سبزی ها، کندن پوست میوه ها به هنگام مصرف، غلبه غذاهای حیوانی بر غذاهای گیاهی در رژیم غذایی مردم و ... از دیگر عوامل هستند.

 

 

 

- از دست دادن آب بدن و یا عدم مصرف کافی مایعات، می تواند باعث یبوست شود. به همین جهت هم هست که روزه داری؛ مصرف داروهای ادرارآور؛ مصرف نوشیدنی های کافیین دار مثل قهوه و نوشابه های سیاه که خاصیت ادرارآوری دارند؛ می توانند باعث ایجاد یبوست شوند.

 

 

 

تذکّر بسیار مهم: مطلب فوق هرگز به این معنا نیست که نوشیدن آب زیاد به عنوان یک روش درمان یبوست مورد تایید ماست؛ بلکه چنان که در مقالات مرتبط با این بحث هم آمده است؛ مصرف آب، تنها باید بر اساس میزان تشنگی انجام شود. آب درمانی تنها به روش هایی خاص، مورد تایید این پایگاه است که در بخش تغذیه و رژیم درمانی خواهد آمد.

 

 

 

۲- بی تحرّکی: که از شایعترین دلایل ایجاد یبوست، در این دوره است به ویژه اگر این بی تحرّکی، با نشستن طولانی مدت روی صندلی توام باشد.

 

 

 

۳- شرایط فیزیولوژیکی خاص مثل حاملگی(به علت تغییرات هورمونی که باعث کاهش حرکات روده ها  می شوند و فشار فیزیکی رحم روی روده ها) و افزایش سن(به دلیل کاهش سوخت و ساز بدن در پیری و متعاقب آن کاهش فعالیت روده ها)

 

 

 

۴- مسافرت: افرادی که به مسافرت می روند غالبا دچار یبوست می شوند. علّت این امر، تغییر در برنامه غذایی و برنامه روزانه زندگی این افراد  است که باعث کاهش عملکرد کبد می شود.

 

 

 

۵- مصرف برخی از داروهای شیمیایی می تواند باعث ایجاد یبوست شود ازجمله: برخی داروهای ضد فشارخون بالا؛ بعضی داروهای پایین آورنده چربی خون؛ داروهایی که ترکیبات تریاک دارند(مثل داروهای کدیین دار)؛ برخی داروهای مسکّن؛ آنتی اسیدها(داروهای ضد اسید معده)؛ برخی داروهای درمان کننده پارکینسون؛ داروهای ضدّ گرفتگی عضله؛ داروهای ضدّ افسردگی؛ مکمّل های آهن؛ مکمّل های کلسیم؛ آنتی هیستامین ها؛ داروهای ادرارآور؛ داروهای ضدّ تشنّج و ….

 

 

 

۶- خودداری از دفع به موقع مدفوع: صرف وقت کافی برای اجابت مزاج از نکات بسیار مهم است. کسانی که به دلایل مختلف، اجابت مزاج را به تاخیر می اندازند پس از مدتی دچار یبوست شدید خواهند شد. هرگز نباید احساس اجابت مزاج را صرفاً به دلیل دوری از منزل؛ نداشتن وقت کافی؛ احساس خجالت و … نادیده گرفت.

 

 

 

۷- مصرف مداوم داروهای ملیّن و مسهل: اگر داروهای مسهل به طور مداوم مصرف شوند پس از مدتی روده کار طبیعی خود را انجام نداده و به اصطلاح تنبل می شود و یبوست به وجود می آید. بنابراین از مصرف خودسرانه داروهای مسهل خودداری کنید و تنها با تجویز پزشک آنها را مصرف کنید.

 

 

 

۸- برخی بیماری هایی که می توانند عامل ایجاد یبوست باشند: کم‌کاری تیرویید و برخی دیگر از غدد داخلی؛ مرض قند، تومورهای روده و مقعد؛ اورمی؛ زیادی کلسیم در بدن؛ کمبود قند خون؛ سل؛ بیماری ام.اس.؛ پارکینسون؛ آسیب های نخاعی؛ بیماری‌های عضلانی مثل دیستروفی عضلانی؛ بیماری روده تحریک‌پذیر یا روده عصبی؛ بیماری‌های مرتبط به عضلات کف لگن؛ افسردگی و ….

 

 

 

تذکّر مهم: ذکر بیماری های فوق تنها در جهت آشنایی کاربران گرامی است و ضرورتی ندارد به هنگام یبوست سریعاً به فکر سرطان و دیابت و … بیفتید. همچنین این بیماری ها بر اساس منطق طبّ جدید معنا دارند و گرنه در طبّ قدیم، تعاریف بر اساس منطق اخلاطی انجام می شود.

 

 

 

نکته: برداشت عموم مردم از واژه های مسهل و ملیّن، داروها یا غذاهایی است که باعث نرم شدن و کارکرد مناسب روده ها می شوند؛ با این فرق که مسهل به داروهای قویتر و ملین به داروهای ملایم تر اطلاق می شود؛ امّا معنای این واژه ها در طب قدیم، دقیقاً معادل معنایی که امروزه از آنها استنباط می شوند؛ نیست؛ امّا با قدری مسامحه، آنها را به همین معنای امروزی استفاده کردیم.

 

 

 

درمان

 

 

 

درمان یبوست به روش طب سنّتی، به مانند سایر بیماری ها، بر اساس علل ایجاد کننده آن است و تجویز یک نسخه واحد برای تمام افراد امکان پذیر نیست. به همین جهت هم هست که می بینیم غذا یا دارویی که برای یک نفر، یک ملین مطلوب محسوب می شود در فرد دیگر ممکن است باعث ایجاد یبوست شود. آنچه در ادامه به آن اشاره می شود؛ نسخه هایی ساده است که در اکثر موارد یبوستهای ساده برای عموم قابل استفاده است امّا باید باز هم متذکّر شویم که به مانند سایر بیماری ها، درمان یبوست نیز باید با تغییر در رژیم غذایی و روش زندگی انجام شود و نسخه های ذکر شده تنها در کوتاه مدّت و حتّی المقدور با تجویز پزشک قابل استفاده خواهند بود.

 

 

 

 

 

 

 

 

بنابراین، درمان یبوست و به ویژه درمان دارویی آن امری تخصّصی است که حتما و باید با نظر متخصّص مجرّب انجام شود و درمان های خودسرانه می توانند عوارض جبران ناپذیری در پی داشته باشند. در این مقاله سعی شده است که بر درمان های ساده و عمومی و کم ضرر تاکید شود و درمان های دارویی درحد اشاره مورد توجه قرار گرفته اند.

 

 

 

1- تغییر سبک زندگی و تغذیه: اساس درمان یبوست را تشکیل می دهد و اگر این کار انجام نشود، درمان دارویی صرف، کم اثر و پرضرر خواهد بود. در این رابطه نکات ذیل قابل تذکّر است:

 

 

 

- غذا را زیاد بجوید: بسیاری از افراد تنها با رعایت این دستور ساده به نتیجه مطلوب می رسند.

 

 

 

- مصرف خوراکی های یبوست زا را به حداقل برسانید: در این باره نقش برنج، ماکارونی، لازانیاف رشته فرنگی، موز، غذاهای گوشتی و حیوانی و انواع غذاهای مصنوعی غیرقابل انکار است.

 

در مورد برنج به عنوان متهّم ردیف اوّل ماجرا این نکات قابل ذکر است:

 

 

 

1- مصرف آن را به حداقل برسانید، اگر چه حذف تقریبا کامل ان هم می تواند مد نظر باشد.

 

2- از برنج قهوه ای استفاده کنید یا آنکه مقداری سبوس برنج را به هنگام طبخ پلو، با آن مخلوط کنید.

 

3- اگر مورد قبلی به ذائقه تان خوش نمی آید، مقداری سبوس برنج را در پارچه ای کتان ریخته داخل اب برنج بیندازید، تا حدااقل کمی از عصاره سبوس به خورد غذا برود.

 

4- از مصرف برنج سفید پرهیز کنید و انواع افزودنی ها – مثل سبزی، لوبیا و... - را در طبخ برنج استفاده کنید.

 

5- برنج را زیاد بشویید تا لعاب آن گرفته شود اما آبکشی نکنید و آن را به شیوه دم پخت، طبخ کنید.

 

6-  از مصرف اقلام پر محصول  وسایر اقلام برنج هایی که تغییرات ژنتیکی در آن ها اعمال شده است خودداری کنید.

 

7- برنج هندی، پاکستانی و سایر برنج هایی که به لحاظ طبی، مبهم و تعریف نشده اند خودداری کنید. مصرف برنج نیم دانه ایرانی بر مصرف برنج درجه یک سایر کشورها ارجح است.

 

8- به ترک اعتیاد به برنج به طور جدی فکر کنید. مثلا مصرف انواع خورش ها را با نان و بدون برنج امتحان کنید.

 

 

 

- از آش ها و شورباها وسوپها زیاد استفاده کنید: اکثر آش ها و شورباهای سنتی ایرانی، ملین های ملایم و بی آزاری هستند که در اکثر افراد قابل استفاده اند. این آش ها انواع زیادی دارند که بر اساس مزاج شخص و نوع بیماری او قابل استفاده اند. طبیعتا در این مورد باید از خیر مصرف آش رشته و انواع سوپ های حاوی رشته فرنگی گذشت.

 

 

 

- ورزش کنید: حتی یک پیاده روی ساده هم می تواند باعث بهبود یبوست بیمار شود. البته ورزش های سنگین و حرفه ای، با کاهش آب بدن می توانند یبوست را تشدید کنند.

 

 

 

- مصرف میوه و سبزی ها را افزایش دهید: در این مورد باید به وضعیت مزاجی خودتان توجه داشته باشد. افزایش عمومی غذاهای گیاهی و کاهش عمومی غذاهای حیوانی در رژیم غدایی تقریبا برای همه افراد مفید است. به طورخاص مصرف کاهو، خیار، انواع آلوها، هندوانه و ... برای افراد گرم مزاج و گلابی، انجیر، هویج یا زردک پخته و ... برای افراد سردمزاج می توانند ملین های خوبی باشند.

 

 

 

- روغن مصرفی را عوض کنید: استفاده از روغن زیتون در جیره غذایی و حذف روغن های نباتی جامد و مایع موجود در بازار، گام بلندی در درمان یبوست است.

 

 

 

- دفع را به تاخیر نیندازید: زندگی شهری برای بسیاری از ما این مشکل را به وجود آورده که در خیلی از مواقع، همان وقت که نیاز به دفع داریم، نخواهیم یا نتوانیم اجابت مزاج داشته باشیم و این، زمینه را برای یبوست فراهم می کند. مطمئن باشید یک دفع به موقع و توام با آرامش، از خیلی از کارهای روزمره شما اهمیت بیشتری دارد.

 

 

 

 

 

 از نان های سبوسدار استفاده کنید: غیر از معدودی نانوایی های خاص که در پخت نان های ویژه خود از سبوس استفاده می کنند، نانوایی های عمومی از آن استفاده نمی کنند. در بین نان های رایج ظاهرا تنها نان سنگک است که کمی سبوس دارد.

 

 

 

2- تمهیدات درمانی ساده و عمومی:

 

 

 

- سبوس گندم: برای استفاده طولانی مدت در درمان یبوستهای خفیف به ویژه در بیمارانی که درجاتی از سوء تغذیه یا کم خونی دارند و نیز در بیمارانی که دچار سندروم روده تحریک پذیر با غلبه یبوست هستند؛ سبوس گندم دارویی بسیار مناسب است. سبوس گندم متاسفانه آنقدر از زندگی ما دور افتاده است که بسیاری از ما آن را نمی شناسیم. برای آنکه یادمان بیاید که سبوس گندم چه شکلی است! باید بگویم که همان خاک ارّه هایی! که زیر خمیر نان بربری ریخته می شود؛ سبوس گندم مهجور و غریب در زندگی مدرن امروزی است.

 

 

 

برای استفاده ازسبوس گندم به عنوان ملین، روزی یک قاشق غذاخوری از آن را با یک تا یک و نیم لیوان آب بخیسانید تا کاملاً پف کند و بعد مصرف کنید. امّا توصیه ما استفاده عمومی از این ماده غذایی بسیار مفید است چراکه سبوس بیش از آن که دارو باشد، یک ماده مغذی مورد نیاز برای همه ماست. برای این کار از نانوایی های بربری سبوس را تهیه کنید( که البته قیمت بسیار ارزانی هم دارد) و در انواع غذاها استفاده کنید. مثلا در غذاهای آبکی مثل انواع آش ها و خورش ها یا در مایه انواع کوکو و کتلت، سبوس اضافه کنید. حتی در غذاهایی مثل انواع پلوها یا در سسی که برای ماکارونی آماده می کنید هم می توانید سبوس بریزید. شاید استفاده از سبوس در برنج سفید(چلوها) به مذاق بسیاری از ما خوش نیاید اما حتی در این جا هم می توانید خود را با استفاده کم از آن وفق دهید.

 

 

 

استفاده از یک قاشق غذاخوری سبوس برای غذای سه تا چهارنفره می تواند پیشنهاد مناسبی برای انواع غذاها باشد. 

 

 

 

- خاکشیر: خاکشیر که در بین مردم علی العموم به عنوان یک داروی قابض و ضد اسهال شناخته می شود؛ می تواند به عنوان یکی از بهترین ملین ها عمل کند. به این ترتیب که آن را به جای استفاده با آب سرد، با آب جوش مصرف کنیم. برای این کار روزانه یک یا دو بار و هر بار یک قاشق غذاخوری خاکشیر شسته شده را با یک لیوان آب جوش مخلوط و میل می کنیم. البته اگر بگذاریم خاکشیر همراه آب جوش 1-2 دقیقه بجوشد، اثر بسیار بهتری خواهد داشت. مصرف خاکشی به این صورت با توجه به اثر بسیار ملایم آن، برای درمان یبوست های مختلف به ویژه در کودکان و زنان باردار بسیار مفید است. استفاده از خاکشیر

هشدار

کلیه مطالب علمی و تجربی این سایت جنبه اطلاع رسانی داشته ومسئولیت درمانی متوجه خودمخاطبین عزیزبوده و لازم است با انجام تحقیقات کافی و زیر نظر کارشناسان مربوطه نسبت به اقدامات درمانی تصمصیم گیری شود

اپلیکیشن گل آراطب

  دریافت اپلیکشن اندروید

 

 

فروشگاه اینترنتی

شبکه های اجتماعی